Tijdschrift voor Communicatie​wetenschap

Omwille van historische redenen zit onderzoek naar filmpublieken gekneld tussen de communicatie- en mediawetenschappen enerzijds en de filmstudie anderzijds. Vertrekkend vanuit een poging om perspectieven van beide disciplines te combineren, geeft dit essay een overzicht van de uitdagingen vervat in een internationaal onderzoeksproject naar de prefiguratie en receptie van het derde deel van de Lord of the Rings-trilogie (The Return of the King, 2003).

Films als Titanic en The Lord of the Rings worden veelal gezien als mijlpalen in de geschiedenis van de hedendaagse blockbusterfilmcultuur. In de literatuur over New Hollywood en blockbusters worden dit soort films veelal aangeduid als event movies. Aan de hand van de lancering van The Return of the King in Belgi tracht deze bijdrage enkele cruciale dimensies in het eventkarakter van hedendaagse blockbusters te begrijpen.

Regelmatig betogen filmtheoretici dat wij filmadaptaties en de (literaire) bronteksten toch vooral dienen te benaderen als gelijkwaardige cultuuruitingen; het succes van een verfilming zou niet afgemeten mogen worden aan de mate waarin de film trouw is aan de tekst. Niettemin veronderstelt men dat de tekst het receptieproces stuurt. Deze bijdrage presenteert twee studies waarin onderzocht wordt of dit overeenkomt met de reacties van het bioscooppubliek op Jacksons The Return of the King.

In deze bijdrage wordt de recente theorievorming over fandom, waarin de activiteit van de kijker en het subcultureel kapitaal van de fan benadrukt wordt, getoetst aan de concrete case van de receptie van The Return of the King in Belgi. Het empirische deel rapporteert over een grootschalig kwalitatief publieksonderzoek via focusgroepen met Lord of the Rings-fans.

Communicatiewetenschappelijk onderzoek neemt dikwijls de natiestaat als vertrekpunt van haar analyses. In de context van globalisering is dit in toenemende mate problematisch. Dit onderzoek gaat op zoek naar verschillen in de receptie van The Lord of the Rings op basis van de mondiale dataset; een speurtocht die laat zien dat de natiestaat hooguit ten dele verschillen in receptie kan verklaren.